محمد مهريار

354

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

خورزوق Xorzuq در طى مباحث مختلف اين كتاب و گفت‌وگو از نامهاى ديه‌ها مكرر به واژهء برخوار به ضم اول برخورد كرديم و گفتيم كه برخوار نام بلوك وسيع و پهناورى است كه سرتاسر شمال اصفهان را فرا گرفته است . اگر روى نقشهء جغرافيايى حاضر اصفهان نگاه كنيم ، در سمت شمال اصفهان ، اين بلوك محدود است از سوى باختر به جادهء شوسهء اصفهان ، تهران و از سمت جنوب به شهر اصفهان و از سمت خاور تا تقريبا حدود جادهء اصفهان ، زينبيه ، حبيب‌آباد و محدودهء اين دشت وسيع از شمال تا به حدود مورچه‌خورت و بالاتر مىرسد . در اين فضاى گستردهء پهناور ديه‌هاى بزرگ و معتبر قرار داشته و دارد كه برخى از آنها در حال حاضر به شهركهايى مثل دولت‌آباد ، گز و خورزوق مورد بحث ما تبديل شده است . اين بلوك وسيع به‌وسيلهء قناتهايى كه از شمال و شمال شرقى و غربى و دامنهء كوههاى كركس و بيابان پايين آن كوهها سرچشمه مىگرفت مشروب مىشد و ديه‌هاى معتبرى چون سين ، آذرمناباد ، كربكند ، دليگان و غيره دارد كه بسيار كهن و قديمى مىباشند و گذشته از اسم آنها بقاياى شيوه‌هاى تمدن و زندگانى و معيشت مردم و گويش خاص رايج در بين برخى ساكنان همه و همه قدمت آنها را فرياد مىكنند . متأسفانه قناتهاى بسيار معتبر اين ناحيه به علت قلت نزولات آسمانى ، اكثرا خشك شده و يا به حدى بىآب گرديده است كه بقاياى آب اين قناتها چندان مورد استفاده نيست . سفرهء آب زيرزمينى ناحيه نيز همواره پايين و پايين‌تر رفته و مىرود . و چاههاى عميقى كه به هر صورت عمران و آبادى اين ديه‌هاى خشك شده را تأمين مىكنند نيز دايما كم مىشود و هم بىاندازه ، كشيدن آب از آنها گران تمام مىشود ، ولى به‌هرحال در روى اين ديه‌ها كه برخى از اسامى آنها در بالا ذكر شد به حكم اينكه نزديك به شهر اصفهان هستند شهركهايى كوچك و بزرگ به‌وجود آمده است كه يكى از آنها خورزوق مورد بحث ماست . اگر از بزرگراه اصفهان ، شاهين‌شهر رو به شمال حركت كنيم ، اين ده در شمال اين بزرگراه و بسيار نزديك به اصفهان و دولت‌آباد و گز و سين و غيره واقع مىشود و جاده‌هاى آسفالتهء خوب همهء اين ديه‌ها را به هم متصل مىكنند . در حالىكه قناتها همه خشك شده است . چاههاى عميق ناله مىكنند و از اعماق زمين آب بيرون مىكشند . از لحاظ جامعه‌شناسى روستايى ، دربارهء معيشت ، كيفيات زندگانى ، نوع ساختمانهاى خشتى و زبان مخصوص اين